به گزارش روابط عمومی شرکت بازآفرینی شهری ایران، سومین نشست سیاستی و مسئله‌محور «راه گفت وگو» با موضوع «شهروند، مسکن، زیرساخت اجتماعی»، روز سه‌شنبه ۷ مهر ۱۴۰۵ به مدیریت علی اعطا، مشاور وزیر راه و شهرسازی در امور اجتماعی و حقوق شهروندی در خانه آفرینش‌های شهری برگزار شد. در این نشست، دیدگاه‌ها و پیشنهادهای مطرح شده با هدف تدوین یادداشت سیاستی جهت ارائه به فرزانه صادق وزیر محترم راه و شهرسازی مورد بررسی قرار گرفت.
تبیین رویکرد راه گفتگو و ضرورت نهادینه سازی امر اجتماعی
علی اعطا، مشاور وزیر راه و شهرسازی در امور اجتماعی و حقوق شهروندی، ضمن تبیین سیاست‌های فرزانه صادق وزیر راه و شهرسازی و حمایت ایشان از برگزاری نشست های «راه گفت وگو» بر پیگیری موضوعات مشخص در حوزه اجتماعی توسط مقام عالی وزارت تاکید کرد.
اعطا با اشاره به دو اقدام کلیدی که در دستور کار وزارت راه و شهرسازی در حوزه اجتماعی است , گفت: موضوعی که در دست پی گیری است، راه اندازی کارگروه اجتماعی در وزارت راه و شهرسازی است که در حال انجام امور مربوطه هستیم و هدف آن شکل‌گیری دستورکارهای مشترک برای ایجاد گروه‌هایی از ذینفعان بوده و مقرر است که در ادارات کل راه و شهرسازی استان‌ها، این مباحث توسط مشاوران اجتماعی راهبری شود مشابه کاری که علی ربیعی به عنوان مشاور اجتماعی رئیس‌جمهور در دولت چهاردهم پیش برده است.
زیرساخت اجتماعی؛ حلقه مفقوده در بحران‌های شهری
حسین ایمانی جاجرمی، استاد دانشگاه و کنشگر حوزه اجتماعی، در این نشست به تشریح اهمیت زیرساخت اجتماعی پرداخت و بر ضرورت یافتن زبانی مشترک برای نزدیک کردن دیدگاه‌های فنی و اجتماعی تاکید کرد.
وی با تاکید بر ایجاد عرصه عمومی و امکان شبکه‌سازی، از کتابخانه‌ها، زمین‌های ورزشی محله، محوطه‌های مقابل مدارس و هر فضایی که امکان گفت وگو را فراهم می‌کنند به عنوان مولفه‌های زیرساخت اجتماعی یاد کرد و افزود: در عالیشهر، با استفاده از پارک محله و فضای بازی ورزشی کودکان، این کار را به خوبی انجام شده است و پیوندهای اجتماعی تقویت شده است، وقتی زوال اجتماعی یک مسئله مهم در جامعه است، باید به زیرساخت اجتماعی پرداخته شود , ما باید بدانیم که سرمایه های اجتماعی خودبه‌خود ساخته نمی‌شود، بلکه دولت باید آنها را تقویت کند.
ایمانی جاجرمی با نقد وضعیت فعلی معاونت‌های فرهنگی شهرداری‌ها تصریح کرد: معاونت فرهنگی شهرداری‌ها اکنون به معاونت شعائر و مناسک تبدیل شده اند، در حالی که باید شبکه های قوی اجتماعی ایجاد کنند. از طرفی کتابخانه‌های عمومی یا سرای محلات در تقویت جامعه مدنی نقش مهمی دارند , در دهه پنجاه شمسی کانون‌های پرورش فکری کودکان و نوجوانان در سراسر کشور ذهن ما را نسبت به دنیا عوض کرد، اما آن شبکه‌ای که کانون فراهم کرد، اکنون وجود ندارد. آپارتمانهای امروزی هم که محل زندگی نیستند؛ اگر جایی آپارتمان و مسکن می‌سازیم، باید زیرساخت‌های اجنماعی را هم درست کنیم تا پیوندهای اجتماعی کاهش نیابد .
کالبد مسکن و پیوند با زیست اجتماعی
عبدالرضا گلپایگانی نماینده ویژه وزیر در امور بازآفرینی نیز با اشاره به نقش کالبد در فضای اجتماعی گفت: کالبد مسکن و ساختمان باید زیرساخت اجتماعی داشته باشد. در گذشته تجربه عروسی و مرگ همه در خانه ها اتفاق می‌افتاد. فضای سکونت امکان اتفاقات اجتماعی را در خود داشت و خانه مرکز ثقل بود , در آموزه های مذهبی هم آمده خانه‌هایتان را کنار هم بسازید , در فرهنگ عشایر نیز این استقرار همدلی وجود دارد,ذ اما در بلند مرتبه سازی های امروزی بالاخص در کلانشهرها این موضوع در نظر گرفته نشده در حالی که کالبد مسکن می‌تواند این امر را راهبری کند.
وی با اشاره به بازدید از ۱۰۰ شهر در ۲۲ ماه کاری گذشته اش افزود: در بسیاری از بازدیدهایم شاهد ساخت و شکل گیری فضاهای اجتماعی توسط خود مردم بودم، مثلا پیاده‌راه را مردم خودشان شروع کرده‌اند یا شهرداری‌های شهرها پیش قدم شده اند و نمایندگان مجلس هم به کمک مردم آمده اند. نیاز به فضاهای اجتماعی را مردم خودشان می‌بینند و درک می‌کنند، به همین خاطر هست که در سالهای اخیر پاتوق‌ها شکل گرفته اند یا پروژه های میدان گاهی موفق تر بوده اند . وی ادامه داد: از یاد نبریم که تفرد جمعی در روحیه و منش و رفتار ایرانیان بسیار کمتر از اروپا و امریکا است و روح جمعی قوی‌تر است یا مثلا بازار را ببینید بازارها در ایران هم تبلور همین روح جمعی است و مکان‌های مختلف ما در بازارهای سنتی مان در شهرهای مختلف همان عرصه‌های اجتماعی هستند؛ مانند لفگاه یا مسیل یا پیاده‌راه‌ها یا رودکناره‌ها و تبدیل آنها به مسیرهای جدید پیاده‌راه در بافت اصلی شهرها .
گلپایگانی بر لزوم کار بر روی «ثبات سکونتی» تاکید کرد و به ایجاد دفاتر توسعه اجتماعی و گذرهای فرهنگ و هنر به خصوص در شهرهای جدید به عنوان یک اتفاق خوب اشاره کرد.
چالش‌های اجاره‌نشینی و فقدان مسکن دوست‌دار خانواده
در ادامه نشست موضوع کنترل نرخ اجاره مطرح شد , موضوعی که می‌تواند یکی از راه‌حل‌های تعلق مکانی در محلات باشد، چرا که جابجایی‌های مکرر اجازه پیوند اجتماعی نمی‌دهد و این مطلب بیان شد که مسکنی که امروز در شهرهای جدید و سایت‌های مسکن می‌سازیم، مسکن دوست‌دار خانواده نیست. اینکه مسکن مهر و سایر سایت‌های مسکن , از داشتن سالنهای اجتماعات محله محرومند خودش یک ضعف اساسی است.
همچنین بر لزوم تقویت زیرساخت‌های اجتماعی برای جلوگیری از رادیکالیزه شدن جامعه تاکید شد و گفته شد که محل زندگی با خانه بسیار متفاوت است. جامعه حرفه‌ای شهرساز نباید نسبت به این موضوع بی‌تفاوت باشد و باید بسیاری از کارها به مردم سپرده شود. در پرند، ایوانکی و امیرکبیر احساس تعلق مکانی وجود ندارد و باید فاصله بین ساختن و زیستن را کاهش داد.
جمع‌بندی و چشم‌انداز نشست‌های آتی
در ادامه بحث‌های گروهی، حسین ایمانی جاجرمی با تاکید بر اینکه امر اجتماعی هنوز در دولت جایگاه واقعی خود را ندارد، اظهار داشت: دولت باید از سیاست‌های تبعیض‌آمیز فاصله بگیرد. نهادسازی باید انجام شود و برگزاری ایونت‌ها سبب ایجاد شبکه های اجتماعی می‌شود. کارهای اجتماعی راه‌حل‌های جادویی و یک شبه نداشته و نیاز به تفکر و تامل دارند.
وی با اشاره به نمونه‌های موفق گفت: جایی که مردم انسجام اجتماعی پیدا کردند، مثل اکباتان، یوسف‌آباد و کوی شهرآرا، عرصه‌های عمومی بزرگ‌مقیاس ساخته شده است، چون مردم خودشان وارد شدند. شهرهای مردم‌ساخت به لحاظ احساس تعلق شهرهای قوی‌تری هستند.
علی اعطا در جمع‌بندی نهایی نشست با اشاره به همراهی وزیر راه و شهرسازی، فرزانه صادق، با این نشست‌ها بیان داشت: وزارت راه، وزارت فنی و مهندسی است و بخش‌های اجتماعی و انسانی آن هنوز به معنای اخص کلمه نهادینه نشده اند , سعی بر این است که سیاست‌ها اجتماعی‌تر بشود اما موضوع مهم، بین‌الاذهانی کردن گفتگوها است و باید افق‌های مشترک ایجاد شود , ما امروز صراحتا می گوییم که به کمک فعالان انجمن‌ها در عرصه‌های عمومی نیاز داریم. دو سال تا پایان دولت چهاردهم فرصت داریم و این فرصت خوبی است که باید درک شده و جدی گرفته شود .
